Cultuurhistorie

Eigenaren van Schiermonnikoog

De oudst bekende bewoners van Schiermonnikoog zijn de lekebroeders van het cisterciënzer klooster Claercamp in het Friese Rinsumageest, die zich er in de middeleeuwen vestigden. Schiermonnikoog was een 'uithof', een soort agrarische nederzetting van dit klooster. Aan deze monniken ontleent het eiland zijn naam: 'schier' betekent grauw, naar de kleur van hun pijen; 'oog' is eiland. Tijdens de Reformatie werden de kloostergronden onteigend en zo verviel het eiland in 1580 aan de Staten van Friesland. Die verkochten het wegens geldgebrek in 1638. In 1640 werd de Gooise edelman Johan Stachouwer eigenaar. Zijn familie hield het eiland in bezit tot 1859. De bevolking leefde van landbouw, visserij en (vanaf de 18e eeuw) de koopvaardij.

In 1859 kocht J.E. Banck het eiland. Banck maakte zich op allerlei manieren verdienstelijk. Zo liet hij een zeedijk aanleggen, waardoor de polder ontstond die nu Bancks Polder heet. De dijk deed ruim een eeuw dienst. In 1962 werd hij na een overstroming op deltahoogte gebracht en met asfalt bekleed. Maar sinds de verzwaring van 1987 is hij weer met gras ingezaaid. Banck verkocht het eiland in 1892 aan de Duitse graaf Von Bernstorff, die de bossen op Schiermonnikoog liet aanplanten.
Omdat het Duits bezit was geweest, kwam het eiland na de Tweede Wereldoorlog aan de Nederlandse Staat. Het beheer kwam in handen van de Dienst der Domeinen, die nog steeds de polder en enkele recreatieterreinen beheert. Begin 1984 werd het gehele natuurgebied van Schiermonnikoog aangewezen tot Nationaal Park in oprichting, op advies van de Commissie Nationale Parken. In juli 1989 volgde de definitieve aanwijzing.
De natuurgebieden van het eiland zijn sinds 1989 in beheer bij de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor de zeeweringen.

Dorpen op Schiermonnikoog

In de 17e eeuw telde Schiermonnikoog nog verschillende dorpen of buurtschappen. Het grootste dorp was Westerburen. Door afslijting van het eiland aan de westkant en verstuiving van de duinen, moest het dorp geleidelijk worden opgegeven. Vanaf 1720 werden er steeds meer huizen gebouwd op de plek waar nu het dorp ligt. Door eilanders werd dit het Nye Dorp genoemd. Vanaf 1843 luidde de officiële naam voor dit nieuwe dorp 'Schiermonnikoog'.

Bezienswaardigheden

Op verschillende plekken is de geschiedenis van Schiermonnikoog goed te zien. Enkele bijzondere plekken:

Vredenhof:
een sfeervolle begraafplaats voor drenkelingen en omgekomen militairen in de duinen.   

Bunker Wassermann:
de grootste van de vele bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. De bunker is niet alleen een mooi uitzichtpunt maar kan ook van binnen worden bekeken.   

Hotel van der Werff:
het oudste hotel van het eiland. Ook gebruikt als recht- en raadhuis en als posthuis.   

Pathmos:
oude boerderij van de familie Stachouwer   

Herberg Rijsbergen:
oude verblijf van familie Stachouwer en Von Bernstorff   

Eilander huisjes:
mooie voorbeelden zijn te zien aan de Middenstreek en de Langestreek.   

Vuurtoren en watertoren:
in 1853 beide als vuurtoren gebouwd.  

imprimer