De vlinders van Schiermonnikoog

Atalanta
Vanessa atalanta

Aan het einde van de zomer zijn er vaak veel atalanta's te zien. Ze komen niet alleen op nectarrijke bloemen af, zoals de bloemen van de vlinderstruik, maar ze zijn ook gek op rottend fruit! Vaak zie je ze nu op vochtige, zonnige dagen op onder appelboemen, waar rottende appels liggen. Veel atalanta's vliegen in de herfst weer richting het zuiden, om daar te overwinteren. Sommige dieren proberen dat hier ook, maar die sterven meestal.

duinen, dorp april - november

Citroenvlinder
Gonepteryx rhamni


Citroenvlinders zijn vaak de eerste opvallende grote dagvlinders die je na de winter ziet. Dat komt, doordat de volwassen dieren een winterslaap houden en bij de eerste warmte al op zoek gaan naar voedsel en een vrouwtje. Het hangt dus helemaal van het verloop van de winter af wanneer de eerste vlinders actief worden. Eerst komen de knalgele mannetjes tevoorschijn, wat later de bleekgele vrouwtjes.
Eitjes worden gelegd op wegedoorn en sporkehout.
De rupsen eten zich rond en verpoppen en in de nazomer komen de vlinders uit hun pop, waarna ze overwinteren in struikgewas of hoog gras. Ze leven dus ruim een jaar, en zijn daarmee de oudst worden inheemse vlinders. 

dorp, duinenvoorjaar, zomer, herfst

Duinparelmoervlinder
Argynnis niobe

Wanneer in juni de spaanse ruiters, kale jonkers en andere duinplanten bloeien, kom je op Schiermonnikoog deze prachtige vlinder tegen. Hij komt alleen in de duinen en op de Veluwe voor en behoort tot de zeldzame soorten van ons land. De achterkant van de vleugels draagt parelmoerkleurige vlekken, waaraan deze vlinders hun naam danken. De eitjes worden afgezet op honds- en duinviooltjes. Ze overwinteren als eitje op de bodem en komen in het voorjaar uit.

duinen mei  t/m augustus

Gestreepte goudspanner
Camptogramma bilineata

Wanneer je door struiken in de duinen of je tuin loopt, kan het zijn dat er een licht-geelbruine vlinder wegvliegt uit de struiken. Grote kans dat het de gestreepte goudspanner is. Deze vlinder is erg algemeen, maar vliegt als het donker is. Ze laten zich echter gemakkelijk uit de struiken opjagen. Ze hebben een prachtig lijntjespatroon op hun vleugels, dat bij elke vlinder weer ietsje anders is.

duinen mei - augustus

Huismoeder
Noctua pronuba


Huismoeders zijn algemeen, maar je ziet ze maar zelden. Nee, we hebben het niet over mensen, maar vlinders, nachtvlinders , die zich overdag niet vertonen. Ze worden 's nachts actief en kruipen weer in hun donkere schuilplaats bij het eerste ochtendgloren.  Door openstaande ramen komen ze nogal eens binnen en worden dan later vaak dood gevonden in vensterbanken e.d.

Ze hebben bruine voorvleugels en prachtig gele achtervleugels met een zwarte band. Als ze rusten zitten die verborgen onder de bruine voorvleugels.  's Nachts zoeken ze bloemen op met nectar en drinken dat met hun lange tong. Wanneer het erg warm is, of extreem droog, gaan de vlinders in een soort 'zomerslaap'.

dorp, bos juni-september

Icarusblauwtje
Polyommatus icarus

Blauwtjes zijn niet altijd blauw. Zo is er het bruin blauwtje, en ook vrouwelijke dieren van andere blauwtjes zijn vaak bruinig. Wie wel knetterend blauw is, is het mannelijke Icarusblauwtje.  

onderkant

Hemelsblauw is de bovenzijde van zijn vleugels,  met een zwarte lijn langs de
rand en witte franje. Het vrouwtje is bruin, met een blauwe zweem. Het Icarusblauwtje is helemaal niet zeldzaam: vooral in de droge duinen vliegen ze bij zonnig weer rond. Een soort die van boven net zo blauw is, is het boomblauwtje. De onderkant van de vleugels is echter heel anders: wit, met kleine zwarte vlekjes.

duinen mei - oktober

Kardinaalsmutsmot
Yponomeuta cagnagella


In de struiken van de kardinaalsmuts zie je momenteel veel spinsels. Het is het werk van de rupsen van de kardinaalsmutsmot. Dit kleine vlindertje met witte voorvleugels met rijen zwarte stipjes, heeft in de nazomer eieren gelegd op de takken. Er komen dan ook al jonge rupsjes uit, die overwinteren op de struik.
In het voorjaar worden de blaadjes ingesponnen, zodat de rupsjes niet worden lastiggevallen door hongerige fitissen of tjiftjaffen. Als een onervaren vogel toch probeert de rupsen onder het spinsel vandaan te halen, moet die dat soms met de dood bekopen: verward geraakt in het spinsel! De struik herstelt zich na de schranspartij opmerkelijk snel: al enkele weken nadat de rupsen zich hebben volgevreten en gaan verpoppen, sieren verse blaadjes de takken.

duinen, bosrandenrups: mei-juni, vlinder: juni-september

Klein koolwitje
Pieris rapae

In de herfst hebben ze als rups een beschutte plek opgezocht, zijn verpopt en kruipen, wanneer de temperatuur in het voorjaar stijgt, daar uit. In de tussentijd is er een heel ander dier ontstaan! De groene rups is nu een mooie witte vlinder geworden, met zwarte punten en stippen op de voorvleugels. De onderkant van de achtervleugels is 'bestoven' met een gele laag.  Deze vlinder heeft geluk gehad. Veel rupsen bereiken het vlinderstadium niet vanwege bestrijding door de mens,
maar ook door sluipwespen die hun eitjes in de rupsen leggen, waarna de larven van de sluipwesp het dier van binnenuit opeten!

dorp, duinen, polder april - oktober

Kleine vos
Aglais urticae
Kleine vossen overwinteren op beschutte plaatsen, zoals in hokken, oude bomen e.d. Ze komen tevoorschijn zodra de temperatuur op een mooie dag gaat stijgen. Vaak zijn de eerste vlinders (voorjaarsgeneratie) in maart te zien, maar bij zonnig weer ook al eind februari. Ze eten nectar uit verschillende bloemen. Eieren worden gelegd op brandnetels. Daaruit ontstaat de tweede generatie kleine vossen, die overwintert. 

De bovenkant van de vleugels is voornamelijk roodbruin, met zwart en wit, maar ook met prachtige, lichtblauwe vlekjes. Waarom die mooie kleuren? Waarschijnlijk om aanvallers (vogels) af te schrikken!
dorp, duinen maart - oktober

Kleine vuurvlinder
Lycaena phlaeas
Vooral in de droge en open duinen kom je de kleine vuurvlinder tegen, maar ook in duinvalleien en tuinen in het dorp zie je ze soms. Het is een klein, maar felgekleurd oranje vlindertje dat meestal laag bij de grond vliegt. Eitjes worden afgezet op schapenzuring, dat veel in de droge duinen groeit. De rupsen van vorig jaar overwinteren in de strooisellaag en verpoppen in het voorjaar. De eerste vlinders vliegen in april. Afhankelijk van de zomer volgen er dan nog één of twee generaties vuurvlinders.

duinen, dorp april t/m oktober

Kolibrievlinder
Macroglossum stellatum

De kolibrievlinder zie je meestal alleen als een schicht voorbij vliegen. Wanneer je hem goed wilt bekijken, moet je bij een vlinderstruik gaan staan. Daar komen ze graag om nectar uit de bloemen te zuigen, net als andere vlinders.  Dan, terwijl hij stilhangt in de lucht, zie je eigenlijk nog alleen
maar zijn dikke lijf en zeer lange roltong ('Macroglossum' betekent: lange tong).
De vleugels bewegen zo snel, dat je alleen 'iets' met grijs en oranje ziet.  De kolibrievlinder trekt vanuit Zuid-Europa naar ons land en je ziet ze dan ook vooral in de nazomer en herfst. Daarbuiten zijn waarnemingen schaars.

duinen, dorp februari - november

Oranje luzernevlinder
Colias croceus
De oranje luzernevlinder is een soort die alleen bij gunstige omstandigheden in Zuid-Europa hier te zien is. Wanneer ze zich daar goed kunnen voortplanten trekken ze steeds verder noordwaarts, waarbij ze steeds voor een nieuwe generatie zorgen. Dit jaar was een prima jaar voor ze, waardoor ze  ook op Schiermonnikoog regelmatig zijn te zien. Met een mooie nazomer kunnen we tot zeker in oktober van deze mooie vlinder genieten!

duinen, kwelderdoortrekkeraugustus - oktober

Oranjetipje
Anthocharis cardamines

Mannelijke oranjetipjes vallen erg op. Hun vleugelpunten zijn namelijk feloranje gekleurd. Verder lijkt de vlinder op een koolwitje. Vrouwtjes helemaal: die hebben namelijk geen oranje vlekken op de vleugels. Vrouwtjes zetten hun eitjes af op kruisbloemen zoals pinksterbloem en look zonder look. Wanneer het ei is afgezet geeft het vrouwtje een geursignaal af dat andere vrouwtjes afschrikt. Zo kan het rupsje op z'n gemak en zonder concurrentie aan de maaltijd gaan.

dorp, bosrandenmaart - juni

Roesje
Scoliopteryx libatarix

Op beschutte plaatsen, zoals tuinhokken e.d. kun je in de wintermaanden het roesje tegenkomen. Dat zijn namelijk de favoriete plekken van deze soort om als vlinder de winter te doorstaan. Op Schiermonnikoog wordt hij vaak gemeld uit houthokken, maar elders uit het land komen veel meldingen uit bunkers en ook de mergelgrotten zijn geliefd. Het roesje is een nachtvlinder, die overdag niet actief is.

De rups vind je op wilgen en populieren. De rups verpopt in de herfst en de vlinder overwintert.

dorp, bos, duinen gehele jaar

Sint-jacobsvlinder
Tyria jacobaeae

Wie nu een onhandig fladderende rood-zwarte vlinder tegenkomt in de duinen, staat oog in oog met de sint-jacobsvlinder. Deze nachtvlinder is zowel 's nachts als overdag actief en vliegt gemakkelijk op wanneer hij wordt verstoord. De gele eitjes zijn te vinden aan de onderkant van bladen van het jacobskruiskruid.
Opvallender zijn de rupsen die hier uit komen: zwart-oranje geringde rupsen, die zich tegoed doen aan het giftige jacobskruiskruid.
Wanneer de rupsenfamilie groot is, blijft vaak alleen nog een kale stengel over! De rupsen slaan het gif uit de plant in hun huid op. Vogels weten dat en eten de rupsen niet.
duinen, bosrandenapril - augustus

Sint-jansvlinder
Zygaena filipendulae

Wanneer je iets rood-zwarts laag boven de planten in een duinvallei ziet snorren is dat in deze tijd vaak de Sint-Jansvlinder. Door zijn dikke zwarte lijf is hij niet zo behendig. Het rood op de vleugels is bloedrood en het zwart is, bij een bepaalde lichtinval, metaalachtig glanzend. Hoewel hij tot de nachtvlinders behoort, is hij overdag actief. De eitjes worden op rolklaver gelegd en daar vind je ook de rupsen op, die groengeel zijn met rijen zwarte stippen. De rupsen overwinteren onder de vegetatie (soms wel twee maal!) en verpoppen dan in een cocon die halverwege een grasstengel wordt gemaakt.  
duinen juni - augustus

imprimer