Meeuwen en sterns

Meeuwen

Op de kwelder liggen enorme kolonies met duizenden meeuwen. Er zitten vier soorten:

  • zilvermeeuw: grijze vleugels en roze poten

  • kleine mantelmeeuw: donkere vleugels en oranjegele poten

  • stormmeeuw: grijze vleugels en geelgroene poten

  • kokmeeuw: rode poten en snavel en een chocoladebruine kop in de zomer. In de nazomer kleurt de kop wit met donkere vlekjes.

Op het eiland zie je ook veel jonge meeuwen. Deze zijn altijd bruinachtig.
strand, polder, kwelder broedvogel hele jaar

Drieteenmeeuw
Rissa tridactyla

Helaas zijn veel drieteenmeeuwen die je op Schiermonnikoog tegenkomt, dood. Dat komt, omdat de drieteenmeeuw  ver op zee verblijft en alleen bij harde noordelijke wind dicht bij de kust komt. In de  periode van oktober tot februari maak je de meeste kans om deze meeuw te zien. In die periode spoelen dan vaak verzwakte en zieke dieren aan, soms met aan elkaar geplakte veren vanwege olie of vet. Je herkent de drieteenmeeuw heel gemakkelijk: hij is klein (ongeveer net zo groot als een kokmeeuw) en de vleugelpunten zijn pikzwart, zonder witte vlekken er in. De snavel is lichtgeel.
De Engelse naam van de drieteenmeeuw is kittiwake.

strand doortrekker, wintergast oktober - februari


Dwergmeeuw
Hydrocoloeus minutus

Dwergmeeuwen lijken erg op kapmeeuwen. Ze zijn alleen een stukje kleiner. Bovendien is de onderkant van de vleugel erg donker, terwijl die bij een kapmeeuw lichtgrijs is. Rondom het oog heeft een kapmeeuw een witte ring; een dwergmeeuw heeft dat niet.  Het voedsel van dwergmeeuwen bestaat voornamelijk uit kleine visjes en insecten, die ze in duikvlucht oppikken uit het water (zoals ook de zwarte stern dat doet).
Dwergmeeuwen broeden vooral in het noordoosten van Europa.   
wad, strand doortrekker; zeldzame zomer- en wintergast hele jaar, voornamelijk herfst

Dwergstern
Sterna albifrons

Vogels kijken kan altijd. Zelfs als u op een stralende zomerdag op het strand ligt te zonnen. Boven de branding vliegen regelmatig sierlijke witte vogels. Dit zijn sterns. De kleinste sternsoort is de dwergstern, niet veel groter dan een spreeuw.  De vogel leeft van kleine visjes, die hij met spectaculaire stootduiken uit het water haalt. Dwergsterns broeden op afgelegen, stille stranden. In het Waddengebied zijn deze voornamelijk te vinden op onbewoonde eilanden als Griend, Rottumeroog en Rottumerplaat. Op Schiermonnikoog is de dwergstern alleen op doortrek te zien. Behalve het strand is ook de Waddendijk een goede plek om de soort te bekijken. Bij de Jachthaven zijn eind augustus soms tientallen jagende vogels te zien.

strand, wad doortrekker mei, augustus - september

Grote jager
Stercorarius skua

Wanneer de wind hard uit het westen waait, komen er soms vreemde vogels op het strand terecht. Normaal gesproken slijten deze hun dagen op zee, maar een stevige bries kan ze naar de kust toe blazen. Eén van de meest indrukwekkende zeevogels is de grote jager. Jagers lijken op meeuwen, maar ze zijn agressiever. De verschijning van een jager zorgt altijd voor veel spektakel op het strand. De zeevogels hebben namelijk de onvriendelijke gewoonte andere vogels van hun prooien te beroven. Ze achtervolgen andere vogels net zo lang tot deze hun prooi losgelaten of uitgebraakt hebben. Ook eten ze zo af en toe een jonge meeuw, een stern of een verzwakte eend op.
Langs de Noordzeekust komen vier soorten jagers voor. De grote jager is ongeveer zo groot als een zilvermeeuw. De andere drie hebben de weinig fantasierijke namen: middelste, kleine en kleinste jager. Omdat je van een jager vaak niet veel meer ziet dan een snelle flits in de verte, zijn ze lastig van elkaar te onderscheiden.
Op jagers maak je vooral kans op het Noordzeestrand. Af en toe vliegt er een de Waddenzee op.

strand doortrekker augustus - november

Grote stern
Thalasseus sandvicensis


Wie in deze maand op een mooie dag op het strand is, wordt af en toe opgeschrikt door het schorre "kirrr-kirrrrr" van grote sterns. Behalve aan zijn geluid, is de grote stern goed te herkennen aan zijn borstelige, zwarte kuif. Van dichterbij is de zwarte snavel met gele punt een bruikbaar kenmerk.
Grote sterns zijn ware acrobaten als het op vissen aan komt: ze staan te "bidden" boven zee en storten zich plotsklaps rechtstandig naar beneden. In veel gevallen komen ze weer boven met een visje in hun snavel. Ze houden vooral van jonge haring en zandspiering.

Broeden doet de grote stern op Schiermonnikoog in sterk wisselende aantallen, bij voorkeur op afgelegen stukken strand en de kwelder. Soms worden de nesten bij een hoge vloed vernield door het zeewater.

strand broedvogel, doortrekker april t/m oktober

Noordse stern
Sterna paradisaea


Van alle trekvogels legt de noordse stern de spectaculairste afstanden af.  De vogels, die noordelijk tot op Spitsbergen en Groenland broeden, overwinteren in Antarctica. Nederland vormt het zuidelijkste deel van het verspreidingsgebied. Uiterlijk lijkt de noordse stern veel op de visdief. Het opvallendste verschil is de snavel: bij visdieven is deze oranjerood met een zwarte punt en bij noordse sternen geheel donkerrood. Het zwarte petje, de zilvergrijze vleugels en de gevorkte zwaluwstaart lijken bij beide soorten veel op elkaar. Op Schiermonnikoog is de noordse stern een zeldzame broedvogel op de Oosterkwelder.  In goede jaren broeden er enkele tientallen paartjes. De laatste jaren worden ze helaas steeds zeldzamer,  met in sommige jaren zelfs helemaal geen nestelende vogels. Tijdens de trektijd (april - mei en augustus - oktober) is de vogel algemener, als de broedvogels uit het hoge noorden langs het Schiermonnikoger strand vliegen.
wad, strand broedvogel, doortrekker april-oktober


Stormmeeuw
Larus canus

Een stormmeeuw lijkt op een verkleinde uitgave van de welbekende zilvermeeuw. Kenmerkende verschillen: kleiner, rondere kop, zwarte ogen (zilvermeeuw: felgeel met zwart), groenige dunnere snavel, gele poten.
Broeden doen stormmeeuwen het liefst in kolonies, maar soms ook alleen. Zo broedde er afgelopen voorjaar een stormmeeuw in de dakgoot van een huisje op de camping. Buiten de broedtijd kom je ze op veel plaatsen tegen, zoals in de Banckspolder, waar ze vaak in de weilanden staan te trappelen om wormen naar boven te drijven.

wad, kwelder, strand, polder gehele jaar


Illustraties: Elseviers Gids van de Europese Vogels, 1977

print