Holtedieren

Kwallen en zeeanemonen

De holtedieren (Coelenterata) vormen een stam van het dierenrijk. In onze wateren worden zij vertegenwoordigd door  de kwallen en de zeeanemonen. Deze dieren zijn gebouwd rondom een maagholte met één opening, die als mond en als anus fungeert. Rondom de opening bevindt zich een krans van tentakels met netelcellen. Kleine harpoentjes uit de netelcellen verlammen de prooi, die daarna door de tentakels naar de mondopening wordt gebracht.
De dieren kennen twee levensstadia, de polypvorm met de opening omhoog (het larvestadium van de kwallen en het volwassen stadium van de zeeanemonen) en de kwalvorm met de opening omlaag (het larvestadium van de zeeanemonen en het volwassen stadium van de kwallen).


Blauwe haarkwal
Cyanea lamarckii

De mooiste kwal van Schiermonnikoog is wel de blauwe haarkwal. Hij heeft een diepblauwe kleur en veel lange tentakels. De blauwe haarkwal spoelt aan in het voorjaar en het begin van de zomer. Met zijn tentakels kan de blauwe haarkwal mensen steken. Dat voelt ongeveer hetzelfde als door een brandnetel gestoken worden. Blauwe haarkwallen zwemmen, net als andere kwallen, door hun hoed samen te trekken en weer los te laten. Zo zweven ze door het water. Ze kunnen alleen met de stroom mee zwemmen. Als een kwal in de branding terecht komt is hij verloren en spoelt hij aan op het strand.
strand en wad mei, juni

Kompaskwal
Chrysaora hysoscella

De kwal die je in de zomervakantie het meest ziet op het strand van Schiermonnikoog is de kompaskwal. Zoals zijn naam al doet vermoeden lijkt hij wel wat op een kompas. Hij heeft v-vormige roodbruine strepen op zijn hoed, een bruine rand en lange bruine tentakels. Die tentakels kan je beter niet aanraken, want daarmee kan de kompaskwal je steken. Als je voorzichtig bent kun je een kompaskwal wel aan zijn hoed oppakken. Wanneer je een kwal in je handen hebt, kun je goed zien dat het een holtedier is: onder de hoed bevindt zich een holte met daaromheen de tentakels. Met het gif uit netelcellen op de tentakels verlamt de kwal zijn prooi. Daarna brengt hij de prooi naar de holte, waar hij hem verteert. Kompaskwallen komen vaak in grote groepen voor. Ze kunnen zwemmen door hun hoed samen te trekken en weer te ontspannen. Zo zweven ze in de zee, van 20 centimeter tot wel enkele meters onder het wateroppervlak.
strand en wad juli, augustus


Oorkwal
Aurelia aurita

In het voorjaar zie je op het strand vaak oorkwallen. Je herkent ze aan hun vier 'oortjes'. Oorkwallen kun je zonder problemen oppakken want ze steken niet. Ze hebben wel tentakels, maar daarmee kunnen ze niet door de huid van een mens heen steken. Bij oorkwallen is het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes goed te zien: bij vrouwtjes zijn de oren roze en bij mannetjes zijn ze wit. Het lichaam van een oorkwal bestaat voor het overgrote deel uit water. Bij zonnig weer drogen aangespoelde kwallen heel snel uit. Je ziet ze dan als dunne papiertjes op het strand liggen.
strand en wad mei, juni


Zeepaddenstoel
Rhizostoma pulmo

In de nazomer en de herfst is het zeepaddenstoelentijd op het strand. Zeepaddenstoelen zijn grote, lichtblauwe kwallen met vangarmen die een beetje de vorm van een bloemkool hebben. Je kunt zeepaddenstoelen probleemloos oppakken want ze steken niet. Soms zie je op het strand een vogel in een zeepaddenstoel pikken. Zo'n vogel is niet geïnteresseerd in de kwal zelf, maar is op zoek naar kwalvlooien. Kwalvlooien leven van kwalleneitjes en wonen graag onder de hoed van een zeepaddenstoel.
strand en wad september, oktober

print