Grazers in het Nationaal Park

Waarom zet Natuurmonumenten grote grazers in?

De afgelopen decennia is een groot deel van het duingebied vol gegroeid met stekelige struikgewassen als braam en duindoorn. Door deze dichte en hoge begroeiing verdwijnt het bijzondere karakter van het open duinlandschap, de stuivende plekken (de blanke top der duinen), en daarmee verdwijnen ook de bijbehorende kwetsbare soorten vogels, vlinders en planten van het eiland. Tevens hebben de wandelaars last van deze begroeiing. De interessante struingebieden van het eiland zijn steeds minder toegankelijk, terwijl het vrij zwerven door de natuur van Schiermonnikoog een van de toeristische pijlers van het eiland is

Voor een deel is de dichte begroeiing ontstaan door een te hoog stikstof gehalte in de lucht en de regen. Het woord zegt het al, het verstikt de grond waardoor er steeds meer struiken en grassen groeien en het werkt als een meststof waardoor de struiken en grassen ook nog eens sneller groeien. Daarnaast zijn enkele decennia geleden de stuivende plekken in de duinen juist beplant met bomen en helmgras om het stuiven te voorkomen, met de gedachte om de kust te versterken. In de zelfde periode is de konijnenstand volledig ineengestort door de myxomatose, waardoor zij de aangroei van het gras en de zaailingen van struiken en bomen niet meer weg graasden. Door de decennia lange aangroei van deze struiken en hoog gras ontbreekt het er nu aan de juiste begroeiing voor de konijnen om weer terug te kunnen keren als grazers in de duinvalleien. De konijnen zitten nu op de groene grasvelden van de bungalow parken waar wel het jonge en smaakvolle gras groeit dat ontbreekt in de duinvalleien.

Om de eenzijdige begroeiing terug te dringen worden de grazers ingezet, zodat er over enige tijd weer voldoende jong gras in de duinvalleien groeit zodat de konijnen kunnen terugkeren in het de duinen. De grote grazers zorgen er ook voor dat de wandelaar, het hele jaar door overal op Schiermonnikoog weer buiten de paden kan wandelen.

Er worden nu toch goede resultaten behaald met maaibeheer in de duinvalleien? Waarom is dat niet voldoende?

Door de grote hoeveelheid stikstof in de lucht gaat het niet goed met de duinen van Schiermonnikoog. In het beheerplan Natura 2000 staat een hele set maatregelen om de achteruitgang van de natuur te herstellen. Het plaggen en maaien van het bos en struikgewas is een van de methoden om de natuur te herstellen en om de verstuiving weer op gang brengen.

Maaien is een zeer effectieve beheermaatregel, maar het is ook zeer kostbaar. Vooral het afvoeren van al het maaisel kost veel geld. Het maaien van het hele duingebied is onbetaalbaar en het is praktisch niet uitvoerbaar. Er zijn veel hoge duinen waar je met een maaimachine niet kunt komen. We proberen juist de aanwezigheid van machines in het veld tot een minimum te beperken. Het maaien van het hele duingebied zou betekenen dat je van eind juli tot begin oktober dagelijks het geronk van machines zou horen.

De floristisch zeer waardevolle duinvalleien hebben onze speciale aandacht. Door zeer intensief maaibeheer hebben we voorkomen dat bomen en struiken op deze plekken een kans kregen. De begrazing is minder intensief dan het maaibeheer, waardoor de kans bestaat dat de valleien bij het stopzetten van het maaien ruiger zullen worden. We zullen hier daarom voorlopig blijven maaien om te voorkomen dat deze plekken dichtgroeien

De begrazing is een van de andere maatregelen van Natura 2000 om het duinlandschap weer open en dynamisch te krijgen. In het adviesplan zijn drie grazers gekozen vanwege de verschillende manieren van grazen. De Sayaguesa runderen trekken met hun tong hoge grassen uit en eten de (takken) van struiken, paarden knabbelen de vegetatie laag af en wisenten eten zowel gras als takken en bast van bomen en struiken. Door deze verschillende manieren van begrazing ontstaat er een mozaïek van hoge en lage vegetatie.
Samen herstellen ze het leefgebied voor dieren en planten die de afgelopen decennia op Schiermonnikoog verdwenen zijn. Het betreft hier de bijzondere soorten als de duinparelmoervlinder, de blauwe kiekendief, de tapuit, de honingorchis, het rozenkransje, de kleverige reigersbek en duinviooltjes. Veel van deze soorten staan op de rand van uitsterven. De bijzondere natuurlijk dynamiek op Schiermonnikoog heeft alles in zich om met hulp van de grazers zich weer te herstellen en deze soorten te beschermen.

Ook de boeren in de polder helpen mee door maatregelen in hun bedrijf door te voeren om de stikstofuitstoot te verminderen.

De koeien blokkeren het wandelpad De oude Reddingsweg

Voor de introductie van de grazers hebben we gekozen voor een ruim gebied van 100 ha ten oosten van de Bernard weg. Reden waarom dit gebied is gekozen:

Dit gebied wordt steeds ontoegankelijker door het verder dichtgroeien met bomen, struiken en hoge grassen. De runderen gaan er voor zorgen dat het gebied weer opener wordt en er weer meer ruimte komt voor kwetsbare natuursoorten en de natuurgenieters.

Er is ruimte voor 100 hectare om te begrazen, waardoor er een langere tijd zit tussen de geboorte van kalfjes en het moment dat je ze een oormerk moet indoen.

Om het publiek te laten wennen aan de grazers hebben we ervoor gekozen om te beginnen op een plek waar niet zoveel paden zijn.De Oude Reddingweg is juist een wandelpad voor de echte liefhebbers en hoort tot een van de mooiste wandelpaden van Schiermonnikoog. We vinden het erg belangrijk dat wandelaars via dit pad de fraaie eilandnatuur kunnen blijven beleven.

Wat gaan we doen?
Dat u de kudde tegenkomt en er niet langs kunt is hiermee een risico tijdens uw wandeling. Mogelijk biedt het Groene Kapenglop ruimte om langs de kudde te lopen of het zijpad naar Vredenhof. Deze routes zullen we markeren en tevens worden de verschillende rasterdoorgangen beter aangegeven.

Ik vind deze koeien eng door hun grootte en hun indrukwekkende horens.

Van oorsprong werden Sayaguesa's als lastdieren gebruikt. De Spanjaarden selecteerden de dieren op hun hanteerbaarheid. Dit uit zich nu nog in een ontspannen gedrag naar mensen. Een grote kudde loopt ook op de Planken Wambuis (Veluwe) en in het Drents-Friese Wold. Ook dit zijn gebieden waar veel mensen komen en daar hebben we de ervaring dat de Spaanse runderen van mensen weglopen.

De Sayaguesa's die op Schiermonnikoog lopen, komen van de Planken Wambuis en zijn gewend aan mensen. In de nieuwe groep op Schiermonnikoog lopen stieren, koeien en kalveren. De kalfjes worden geboren in de kudde, op een natuurlijke wijze. Het zijn meerdere stieren zodat de stieren vooral druk zijn met de andere stieren. In mensen zijn ze daardoor helemaal niet geïnteresseerd. Ongelukken met dieren in dergelijke kuddes zijn niet voorgekomen. Wij monitoren de kudde intensief tijdens de gewenningsperiode op het eiland om er op toe te zien dat de kudde komt tot het normale rustige gedrag.

Gedurende de eerste winter is gebleken dat de oudste van de koeien zich niet prettig voelde op Schiermonnikoog. Ze vertoonde leiderschapsgedrag, wat haar zenuwachtig maakte. Zenuwachtige runderen kunnen onverwacht gedrag vertonen. Om een rustige groep te vormen heeft Natuurmonumenten en de eigenaar van de runderen (Free) besloten om deze koe te verplaatsen naar een natuurgebied in Groningen (De Onlanden), waar ze nu graast in een voor recreanten ontoegankelijk gebied.

Keuze Sayaguesa's

Waarom deze Spaanse koeien en niet gewoon Nederlandse koeien?

Natuurmonumenten heeft de Sayaguesa runderen ingezet om het duingebied open te houden. De afgelopen tientallen jaren is het duingebied steeds verder dichtgegroeid met bos en ondoordringbare stekelige struiken. Hierdoor verdwijnen bijzondere dieren en planten die zich juist in de open duinen thuis voelen.
We hebben voor het Sayaguesa-rund gekozen omdat dit type dier kan leven van een schraal dieet van ruige grassen en takken van bomen en struiken. Daarnaast zijn ze zelfredzaam en ze lopen veel, zodat ze naar verwachting in alle uithoeken van het begrazingsgebied zullen komen. De dieren kunnen goed tegen kou en warmte. Sayaguesa's zijn goede lopers, die zich veel verplaatsen over het hele duingebied.
Verder hebben ze kleine uiers, waardoor ze zich niet zo snel verwonden aan laag duindoornstruweel. Ze hebben geen hulp nodig bij het kalveren. Dit alles maakt hen prima toegerust voor een zelfstandig leven in de vrije natuur.

Nederlandse koeien kunnen niet van dit schrale dieet leven, en zou je bij moeten voederen, wat een negatief effect heeft op de begroeiing. Daarnaast zijn de koeien vaak al vruchtbaar voordat ze helemaal volgroeid zijn, met allerlei geboorteproblemen tot gevolg. De meer bekende grazers als de Schotse Hooglander heeft het snel warm waardoor ze water opzoeken, wat ongewenste bemesting van voedselarme plassen met zich mee brengt. Op de kwelder lopen natuurlijk al wel jaren lang de jonge koeien van de boeren. Echter deze lopen alleen in de zomer periode, in de winter staan deze koeien op stal.

Waarom is gekozen voor Sayaguesa runderen?

Sayaguesa-runderen zijn heel zelfredzaam. Ze zijn gewend aan het overleven in ruige natuurgebieden en extreme weersomstandigheden. Ze kunnen leven van stugge grassen en takken. Ze kunnen goed tegen de kou en tegen hitte. Op een warme dag gaan ze niet met z'n allen in een duinmeertje staan. Sayaguesa's zijn goede lopers, die zich veel verplaatsen in het terrein. Daarom wordt de graasdruk goed verspreid over het hele duingebied.
Verder hebben ze kleine uiers, waardoor ze zich niet zo snel verwonden aan laag duindoornstruweel. Ze hebben geen hulp nodig bij het kalveren. Ze zijn dus prima toegerust voor een leven in de vrije natuur.

Waarom geen vleeskoeien? Daar zou je een prachtig streekproduct van kunnen maken!

We zetten de runderen in om de verruiging van de duinen terug te dringen. De dieren moeten leven op een dieet van ruige grassen en takken. We zullen de dieren niet bijvoeren, tenzij in strenge winters het welzijn van de dieren in gevaar komt. Bij bijvoeren breng je voedingstoffen het gebied in terwijl het juist de bedoeling is om voedingstoffen (stikstof) uit het gebied te verwijderen. Om vlees te produceren moet je veel vaker bijvoeren. Daarnaast gaan we in lage dichtheden begrazen en breiden we het begrazingsgebied bovendien steeds uit. We verwachten daarom niet dat er snel dieren het gebied uit zullen moeten. Voor een eilander streekproduct zullen dit er te weinig zijn.
We kiezen voor een runderras dat zichzelf goed kan redden in de natuur. Alle vleesrassen hebben meer verzorging nodig.

Wat is het nut? Ze lopen altijd aan de kant van Vredehof. Dat heeft toch geen zin!

De koeien lopen er nu vanaf eind oktober 2015. Ze zijn momenteel nog bezig om het terrein te verkennen. Mede vanwege deze natte winter vertoeven ze vooral in het gebied tussen de bunker en het groene glop (oostelijk van Vredeburg). Echter omdat de dieren deze winter op en rond de Reddingsweg veel hebben gegraasd, verwachten we dat de dieren nu, met het voorjaar en de drogere zomer, al snel andere delen van het terrein zullen gaan opzoeken en nieuwe graas- en rustplekken verder in het gebied zullen gaan opzoeken.

Dit voorjaar en de zomer zullen we gebruiken om hun graas en rustgebieden in kaart te brengen. Onze boswachters observeren dagelijks het gedrag van de koeien. Daarnaast is een van de dieren uitgerust met een halsbandzender, zodat we dagelijks kunnen zien welke routes de koeien lopen en wat hun verblijf- en graas plaatsen zijn.

Hoe hard groeit de kudde en wat doe je als deze te groot wordt?

We zijn begonnen met een groep van 6 runderen op een kleine 100 ha, dat maakt een graasdruk van 1 rund op 16 hectare. In dit zelfde gebied van 100 ha zullen ook de Exmoorpony's komen om de diversiteit van het gebied te vergroten. De graasdruk van het totaal aantal dieren mag niet hoger worden dan 1 dier op 7 hectare. Over drie jaar zullen we dat bereikt hebben. Als dan blijkt dat de natuur vooruit gaat door de begrazing zullen we de begrazing in overleg met de eilanders uitbreiden in westelijke richting, zodat ook dat gebied opener, toegankelijker en afwisselender wordt.

Uitbreiding is natuurlijk eindig waardoor we op een gegeven moment dieren uit het gebied gaan halen en naar de wal zullen brengen. Ze kunnen dan naar een ander gebied geplaatst worden of ze worden geslacht.

Begrazingsplan en uitbreiding

Waarom gaan jullie door met het begrazingsplan, ondanks dat mensen tegen runderen en het inrasteren zijn?

Voorheen waren er veel konijnen en hazen in het buitengebied, met deze hoge aantallen konden ze me elkaar al grazend het duinlandschap open te houden. Na de konijnenziekte en de steeds hogere neerslag van stikstof wordt de natuur bedekt met een stugge en voedselarme grassen en ruige struiken. De kleur en variatie in de natuur is verdwenen en de stuifduinen groeien dicht, waardoor dit ecologische systeem verstopt raakt.

De konijnen populatie begint zich te herstellen door zich te goed te doen aan het groene gras in de tuinen in en rond het dorp. In het buitengebied is er onvoldoende voedzaam gras, waardoor ze niet kunnen overleven in het natuurgebied. De Spaanse runderen en de Exmoorpony's zetten we in om door middel van een natuurlijke begrazing het ruige gras en struiken kwijt te raken en het gebied weer geschikt te maken voor konijnen, veldmuizen, vlinders, krekels en bijen. Spaanse runderen en Exmoorpony's  kunnen zelfstandig en jaarrond in hun voedsel voorzien. Dit draagt bij aan natuurlijke gedrag en betaalbaar natuurbeheer.

Jullie zeggen dat je een uitbreiding van het begrazingsgebied (meer rasters) eerst bespreekt met de bevolking. Er zijn veel handtekeningen verzameld van tegenstanders van rasters en daarmee van begrazing. Dat betekent toch zeker wel het einde van de uitbreidingsplannen?

Schiermonnikoog is een dorp met daarom heen een van de grootste natuurgebieden van Nederland. Natuurmonumenten is als beheerder verantwoordelijk voor het beschermen van de natuur en om de natuurwaarden zo hoog mogelijk te krijgen. Nu zijn er veel verschillende meningen over natuurbeheer, de wijze en de doelstellingen kunnen uiteen lopen. Duidelijk is wel dat de verhoogde stikstof in de lucht zorgt voor een eenzijdige en dichtgroeiende begroeiing en een totaal veranderend landschap. De overheid geeft Natuurmonumenten en daarmee Schiermonnikoog de mogelijkheid om deze ontwikkeling te keren en het landschap weer te herstellen. Naast maaibeheer worden nu ook grazers in gezet voor het terugkrijgen van het open en dynamisch duinlandschap. Maar grazers kunnen niet vrij over het eiland lopen, en voor een effectief resultaat, willen we ze daar laten grazen waar het nodig is. Daarom zijn rasters noodzakelijk.

Natuurlijk horen wij de vraag om minder rasters en kunnen we dat goed begrijpen. Rasters kunnen het gevoel geven dat je niet meer vrij kunt struinen. Maar dat is helemaal niet onze bedoeling, de grazers moeten juist zorgen dat struinen weer mogelijk wordt. Echter dat heeft tijd nodig. Onze geboden oplossing voor de korte termijn is nu het aanbrengen van klaphekjes. Helaas is het in gerasterd gebied nu nog dicht begroeid, maar we hopen dat de grazers zorgen voor meer openheid in het gebied waardoor het gebied toegankelijker wordt voor struinende wandelaars.

De komende periode wil het Nationaal Park samen met Natuurmonumenten in gesprek met de eilanders en de bezoekers van het eiland om te onderzoeken hoe we het dichtgroeien van het eiland kunnen voorkomen en op welke wijze openheid en toegankelijkheid van het eiland samen kan gaan met een betaalbaar en goed beheer met grazers.

Natuurmonumenten wil verder onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om rastering zo veel mogelijk te beperken, hoe de rasters minder als obstakel ervaren kunnen worden, en hoe struinen door het gerasterd gebied versneld is te verbeteren.

Waarom wijzigen jullie altijd je plannen? Ik vind dat onbetrouwbaar en irritant.

Natuurbeheer is altijd een proces van probleemstelling naar onderzoek naar oplossingen en naar realisatie. Een stap voor stap proces. Ons doel is om dit zo zorgvuldig mogelijk te doen.
De afgelopen jaren hebben we onderzocht welke soorten dieren we het beste kunnen inzetten om het gebied weer open te krijgen en een gevarieerde vegetatie te krijgen:

Sayaguesa runderen eten hoog gras en takken

Exmoorpony's grazen het gras extra kort

Soayschapen grazen het gras ook extra kort

Wisenten eten ook hoog gras en takken, maar slopen meer struikgewas en ze maken meer stuifplekken.

Nu zitten we in de fase van monitoring. Hoe ontwikkelt de Sayaguesa kudde zich, hoe verspreiden ze zich over het gebied, en wat zijn de eerste resultaten van de begrazing, en bovenal, hoe reageert de kudde op de wandelaars. Daarnaast ook hoe reageren de wandelaars op het gedrag van de runderen. Veel wandelaars zijn gewend aan grote grazers in andere natuurgebieden, op het eiland is het nu nog nieuw dat de Sayaguesa runderen rondlopen.
Het meest voorkomende gedrag is opkijken door de kudde. Daarnaast is het typische kudde gedrag, het hergroeperen met de andere leden van de kudde. Dit gedrag kan door de wandelaar onbekend zijn.
Het kan voorkomen dat jonge dieren zoals kalveren en jaarlingen nieuwsgierig zijn naar de beweging van wandelaars, omdat ze zich in een belangrijke groei- en ontwikkelingsfase bevinden waarin ze veel leren door hun omgeving te verkennen. Dit vergroot de kans dat ze blijven staan ipv weglopen. Dit zijn echter geen tekenen van agressie maar van nieuwsgierigheid.
Om de dieren te laten wennen, en om de wandelaars meer te kunnen vertellen over de kudde nemen we meer tijd voor deze monitoringsperiode dan vooraf ingepland.

Komen er echt wisenten? Is dat nou nodig?

Het grote probleem in de duinen is de snelle groei van stekelige struiken en bomen. Wisenten eten niet alleen de struiken en de bast van de bomen, ze slopen ook meer, en daarmee zorgen ze voor een snellere verstuiving. De inzet van Wisenten kan het herstel van de duinen realiseren. PWN heeft al bijna 10 jaar ervaringen opgedaan met Wisenten, waarbij is gebleken dat Wisenten geen agressieve houding hebben naar mensen.

De komst van Wisenten op het eiland is onderdeel van het totaal plan, echter eerst richten we ons op de introductie van deze kleine groep Spaanse runderen en de Exmoorpony's. Met als doel dat ze een bijdrage leveren aan het openmaken van de duinen en daarmee de wandelaar meer mogelijkheden te geven om over het eiland te struinen. Deze zomer monitoren we dit in nauw overleg met de wandelaars en eilanders.

Daarnaast vinden we het belangrijk om samen met de ondernemers van het eiland te onderzoeken op welke wijze we zichtbaar kunnen maken hoe de grazers het landschap herstellen en of ze een verdere bijdrage kunnen leveren aan hun toeristische product.

De komst van wisenten is een wens om het toekomstbeeld van een optimaal natuurgebied te realiseren. Voor in is het daarbij van belang dat allereerst de eilanders en de wandelaars de Sayaguesa en de Exmoor's ervaren als een toegevoegde waarde voor het natuurbeheer. We zullen niet alleen de ecologische overwegingen een rol laten spelen. Ook de manier waarop eilanders en wandelaars zich verbonden voelen met de landschappen die met deze begrazing herstelt worden zien we als voorwaarde voor de inzet van wisenten. We zullen onze uiterste best doen om iedereen te betrekken bij deze vorm van natuurbeheer.

Toegankelijkheid en veiligheid

Hoe wordt het publiek geïnformeerd?

Bij de ingangen van het begrazingsgebied staan bordjes waarop staat hoe je je in de buurt van de runderen moet gedragen. Daarnaast zal het publiek worden geïnformeerd via de gratis toeristenkrant Lytje Pole, via de websites van Natuurmonumenten en het Nationaal Park en via het bezoekerscentrum. Bovendien zijn er regelmatig toezichthouders van Natuurmonumenten aanwezig in en rond het begrazingsgebied om vragen te beantwoorden.

Wat als er een calamiteit gebeurt? Wie is er dan aansprakelijk / verantwoordelijk?

Op de borden staat een noodnummer dat mensen kunnen bellen bij een calamiteit. Dit nummer is 24 uur per dag bereikbaar. De eigenaar van de dieren (FREE) is aansprakelijk bij ongelukken.

De runderen lopen ook op de zeekering. Is dat niet gevaarlijk?

Zoals veel waterschappen heeft het Wetterskip Fryslân het beleid dat er geen grote grazers op de zandige kering mogen. Toch heeft het Wetterskip in dit geval ingestemd met een proef. De dieren lopen namelijk in een dermate lage dichtheid dat het Wetterskip geen problemen verwacht. Wel wordt de staat van de zeewering goed gemonitord. Medewerkers van het Wetterskip en Natuurmonumenten voeren vier keer per jaar een schouw uit. Bovendien zal de zeewering door middel van luchtfoto's worden gemonitord. Natuurmonumenten zal eventuele schade aan de zeewering herstellen. Bij ontoelaatbaar grote schade zal de grazers uit de zeekering worden gehaald.

Invloed op ecosysteem

Koeien poepen. Zorgen ze dan niet juist voor extra bemesting van het natuurgebied?

Koeien poepen inderdaad. Maar daarnaast eten ze heel veel gras en takken. Een deel van deze planten verandert in poep, maar een groot deel gebruiken ze om te bewegen, warm te blijven en te groeien. Uiteindelijk verdwijnen zo veel in de bodem aanwezige voedingstoffen uit het systeem. Als je begraast zonder de dieren bij te voeren zal de grond uiteindelijk steeds voedselarmer worden.

Is er niet een groot risico dat de koeien voor meer verstoring van broedende vogels zorgen?

Runderen kijken meestal niet al te goed uit waar ze lopen. Ze kunnen dan ook zomaar boven op een nest gaan staan. Vooral grondbroeders kunnen nadeel hebben van (intensieve) begrazing. Met 1 dier op 7 hectare is de graasdruk echter heel laag. De kans dat een rund op een nest gaat staan is dan ook klein. We zullen de gevolgen van de begrazing voor de broedvogels goed in de gaten houden. Dit is ook een belangrijk punt voor de evaluatie na drie jaar.

Worden de mooie planten niet opgegeten of betrapt?

Je kunt runderen niet uitleggen welke planten ze wel en niet mogen eten. Er zullen dus ongetwijfeld ook zeldzame planten opgegeten worden. Op andere plekken zal er door het graaswerk van de runderen geschikt groeigebied voor bijzondere planten ontstaan. We verwachten dat de begrazing voor de flora uiteindelijk positief uitpakt. Dit is een belangrijk punt in de evaluatie van de begrazing na drie jaar.

Gezondheid dieren

Wat doen jullie als er een dier gewond of ziek is?

Natuurmonumenten heeft een zorgplicht voor de dieren. Dat betekent dat we een ziek dier verzorgen. We laten dan de veearts komen. Als het dier niet meer te behandelen is, wordt hij uit zijn lijden verlost.

Wat doen jullie als er een dier dood gaat?

Op Schiermonnikoog komen veel toeristen. Veel mensen vinden het niet prettig om tijdens hun wandeling of fietstocht een dood dier tegen te komen. Dode dieren halen we dan ook op en deze gaan naar de wal. Omdat het terrein echter groot en onoverzichtelijk is, kan het gebeuren dat we een dood dier niet meteen vinden. We zullen er echter alles aan doen om dit te voorkomen.

Hoe zit het met ziektes? Is er een risico dat de Spaanse koeien nieuwe koeienziektes naar het eiland brengen?

De koeien op het eiland hebben een ziektevrije status en hier zijn de boeren terecht trots op. Om te voorkomen dat de Sayaguesa's dierziekten meenemen naar het eiland gaan ze eerst enige tijd in quarantaine. Hierbij zal ook de dierenarts van de eilander boeren betrokken zijn. In het veld zullen we een bufferzone van minimaal tien meter tussen de Sayaguesa's en de kwelderbegrazing (jongvee eilander boeren) instellen.

Hoe zit het met leverbot op Schier?

Leverbot is een voor veel grazers dodelijke parasitaire platworm. Behalve runderen zijn vooral schapen zeer gevoelig voor deze ziekte. In het begrazingsgebied lopen nu 2,5 jaar Soayschapen. Deze dieren zijn gezond. Bij onderzoek naar de lever van geslachte dieren is geen leverbot aangetroffen. Blijkbaar komt de leverbot momenteel nauwelijks voor in het begrazingsgebied.

afdrukken